5 Μαρ 2009

Η αλήθεια για τις σχολικές βιβλιοθήκες

Το παρακάτω κείμενο το έστειλε ένας αναγνώστης στο paideia.gr:

Είμαστε εκπαιδευτικοί-υπεύθυνοι των σχολικών βιβλιοθηκών που δημιουργήθηκαν την περίοδο 1999-2000 με το επιχειρησιακό πρόγραμμα ΕΠΕΑΕΚ του Β΄ Κοινοτικού Πλαισίου στήριξης σε 499 σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Στην υπουργική απόφαση που καθορίζει το πλαίσιο λειτουργίας των σχολικών βιβλιοθηκών αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι «καθώς η εκπαιδευτική αποστολή του σχολείου επιβάλλει την απρόσκοπτη και ελεύθερη αναζήτηση της γνώσης από τον μαθητή, η σχολική βιβλιοθήκη αποτελεί μέσο και ακρογωνιαίο λίθο αυτής της διαδικασίας». Τονίζεται επίσης ότι η βιβλιοθήκη «αποτελεί κεντρικό εκπαιδευτικό τμήμα του σχολείου»...

Αυτά στη θεωρία, γιατί στην πράξη η Πολιτεία, όλα αυτά τα χρόνια, έκανε ελάχιστα πράγματα για να υποστηρίξει αυτές τις διακηρύξεις.

Δεν δόθηκε ποτέ από το ΥΠΕΠΘ η ετήσια επιχορήγηση που αναφέρεται ρητά στο πλαίσιο λειτουργίας. Συνεπώς δεν διατίθενται χρήματα για την αγορά νέου υλικού (βιβλία, περιοδικά, CD, DVD, εκπαιδευτικό λογισμικό), ούτε για την ανανέωση του τεχνολογικού εξοπλισμού, ενώ δεν υπάρχει ουσιαστική τεχνική υποστήριξη. Οι όποιες αγορές και αναβαθμίσεις γίνονται, κατόπιν αιτημάτων μας, από το περίσσευμα των σχολικών επιτροπών ή με δωρεές από συλλόγους γονέων και κηδεμόνων, ιδρύματα, τράπεζες και κοινωφελείς οργανισμούς.

Δεν υπήρξε ποτέ συστηματική ενημέρωση των εκπαιδευτικών για τον ρόλο και τον τρόπο χρήσης της σχολικής βιβλιοθήκης, ώστε να αλλάξουν τον δασκαλοκεντρικό τρόπο διδασκαλίας και να προσανατολιστούν σε σύγχρονες μεθόδους.

Τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών ελάχιστα προσφέρονται στην αξιοποίηση της σχολικής βιβλιοθήκης ώστε να την καταστήσουν «εργαστήρι άσκησης του μαθητή στην κριτική σκέψη που απαιτεί η σύγχρονη κοινωνία», όπως ευαγγελίζεται το πλαίσιο λειτουργίας.

Το μόνο θετικό που έγινε ήταν η επιμόρφωση, σε στοιχειώδη ζητήματα βιβλιοθηκονομίας, των εκπαιδευτικών που κλήθηκαν να στελεχώσουν τις σχολικές βιβλιοθήκες. Επιμόρφωση που σταδιακά έγινε ελλιπής και δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ για όσους τοποθετήθηκαν από το 2007 και μετά.

Συμπερασματικά, οι σχολικές βιβλιοθήκες αφέθηκαν να βουλιάξουν στο τέλμα που υπάρχει στο εξεταστικοκεντρικό εκπαιδευτικό σύστημα που επικρατεί στη χώρα μας εδώ και πάρα πολλά χρόνια παρά τις όποιες μεταρρυθμίσεις.

Κι όμως, εμείς οι εκπαιδευτικοί-υπεύθυνοι των σχολικών βιβλιοθηκών είμαστε εδώ, κρατάμε ζωντανό, μέσα σε δύσκολες συνθήκες, αυτό το πολύτιμο κύτταρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αναζητάμε από μόνοι μας τρόπους βελτίωσης της δουλειάς μας και στη μεγάλη πλειοψηφία παράγουμε έργο σημαντικό.

Δυστυχώς, το έργο αυτό είναι ελάχιστα γνωστό. Και εμφανίζονται συχνά αρθρογράφοι, αλλά και φορείς και πολιτικά κόμματα, άλλοι κινούμενοι από προσωπικά συμφέροντα και άλλοι από κακή πληροφόρηση, να μιλούν κατά κανόνα απαξιωτικά για τις σχολικές βιβλιοθήκες. Συγχέουν την τύχη που επιφυλάσσει η Πολιτεία γι’ αυτές, με το έργο που γίνεται από την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών-υπευθύνων των σχολικών βιβλιοθηκών, μέσα στις υπάρχουσες συνθήκες, με αγάπη και μεράκι για την εκπαίδευση, σε πείσμα των ελλείψεων και της ανεπάρκειας της Πολιτείας.

Ορισμένοι έφτασαν στο σημείο να μιλήσουν για «άδειες», «έρημες», «ανενεργές», «αραχνιασμένες» και «νεκρές» σχολικές βιβλιοθήκες.

Απαντούμε με το έργο μας που είναι πολύπλευρο και περιλαμβάνει :

* Ενημέρωση όλων των μαθητών, στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, για τις υπηρεσίες και τον τρόπο χρήσης της σχολικής βιβλιοθήκης.

* Συνεργασία με τους καθηγητές που καταφέρνουν να ξεφύγουν από τις συμπληγάδες του αναλυτικού προγράμματος και να σχεδιάσουν μαθήματα μέσω των πηγών ή να αναθέσουν συνθετικές εργασίες στους μαθητές.

* Αφιερώματα σε συγγραφείς, ποιητές, ζωγράφους, λαογραφικά έθιμα και ιστορικά γεγονότα.

* Επισκέψεις λογοτεχνών και εικονογράφων σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.

* Εκδηλώσεις για τον επαγγελματικό προσανατολισμό, τα ναρκωτικά, το αλκοόλ, το κάπνισμα, την κυκλοφοριακή αγωγή, την ανακύκλωση, τη φιλαναγνωσία, τον ρατσισμό, την ειρήνη κ.α.

* Εκθέσεις βιβλίων.

* Δημιουργία αναγνωστικών λεσχών για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.

* Εκδόσεις μαθητικών εφημερίδων.

* Επιδείξεις μουσειοσκευών σε συνεργασία με Μουσεία.

* Θεατρικές παραστάσεις.

* Μουσικές εκδηλώσεις.

* Δημιουργία ταινιών μικρού μήκους και ντοκιμαντέρ.

* Διαγωνισμούς ζωγραφικής.

* Οργάνωση σκακιστικών αγώνων.

* Προγράμματα αγωγής υγείας, περιβάλλοντος κ.α.

* Συμμετοχή και διακρίσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο σε προγράμματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και e-twinning.

* Διοργάνωση ενημερωτικών και εκπαιδευτικών ημερίδων.

* Συνεργασίες με τους Δήμους και τις Νομαρχίες.

* Ενημέρωση γονέων για το ρόλο της σχολικής βιβλιοθήκης.

* Κατασκευή ιστοτόπων (web-sites) και ιστολογίων (blogs).

* Δημιουργία του Πανελλήνιου Φόρουμ Σχολικών Βιβλιοθηκών, ενός ηλεκτρονικού τόπου συνάντησης, προβληματισμού και ανταλλαγής απόψεων των υπευθύνων των σχολικών βιβλιοθηκών.

Αυτή είναι η αλήθεια για τις σχολικές βιβλιοθήκες, όπως τη βιώνουμε εμείς οι εκπαιδευτικοί που τις στελεχώνουμε. Και ζητάμε να ακουστεί η φωνή μας και να ενισχυθεί το έργο μας, τόσο οικονομικά όσο και θεσμικά. Παράλληλα θεωρούμε αναγκαία την επέκταση του θεσμού των βιβλιοθηκών στο σύνολο των σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, για να ανταποκριθούμε ως κοινωνία στις απαιτήσεις των καιρών που επιβάλλουν τη καλλιέργεια της ικανότητας για έρευνα και συγκριτική μάθηση, καθώς και την εξοικείωση με τη δια βίου εκπαίδευση.

4 σχόλια:

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Προσωπικά θα συνεχίσω να μιλάω για «άδειες», «έρημες», «ανενεργές», «αραχνιασμένες» και «νεκρές» σχολικές βιβλιοθήκες, όσο αυτές δεν θα στελεχώνονται από το ειδικευμένο προσωπικό, δεν θα εκσυγχρονίζονται και δεν θα αυξάνονται. Καταλαβαίνω και αναγνωρίζω το έργο όσων παράτυπα τώρα εργάζονται σε αυτές και την ανάγκη τους να απαντήσουν στα δημοσιεύματα που απαξιώνουν ό,τι έχουν κάνει. Δεν δέχομαι όμως ότι πίσω από την κριτική που γίνεται υποκρύπτονται ιδιοτέλειες αθέμιτες. Χαίρομαι που διαπιστώνουν ελλειπή γνώση και που το κράτος δεν τους την προσφέρει. Η βιβλιοθηκονομία δεν είναι τεχνική και σεμινάρια. Το κείμενο έχει αναρτηθεί σε πολλά blog σχολικών βιβλιοθηκών.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΡΜΠΕΡΗΣ είπε...

Αγαπητέ κ. Κατσαμάκη
Υποθέτω ότι είστε βιβλιοθηκονόμος και κατανοώ πραγματικά την ανάγκη σας να αξιοποιήσετε τον θεσμό των Σχολικών Βιβλιοθηκών για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για τους Βιβλιοθηκονόμους. Ως εδώ είναι θεμιτό. Θεωρώ όμως ότι δεν είναι σωστό να μιλάτε για «άδειες», «έρημες», «ανενεργές», «αραχνιασμένες» και «νεκρές» σχολικές βιβλιοθήκες, αιτιολογώντας την άποψή σας με το γεγονός ότι δεν στελεχώνονται από ειδικευμένο προσωπικό. Το αν είναι «άδειες» κλπ, προκύπτει από το έργο που παράγεται απ' αυτό το "ανειδίκευτο" προσωπικό και μάλιστα σε συνθήκες ουσιαστικής εγκατάλειψης από την Πολιτεία. Εγώ, όπως ίσως έχετε καταλάβει, είμαι εκπαιδευτικός-υπεύθυνος σχολικής βιβλιοθήκης και επειδή έχω μια αρκετά καλή εικόνα της κατάστασης μπορώ να σας βεβαιώσω ότι αυτό το έργο είναι αρκετά σημαντικό. Θέλω επίσης να σας πω ότι η σχολική βιβλιοθήκη είναι μια ειδική περίπτωση βιβλιοθήκης όπου ο υπεύθυνος πρέπει να συνδιάζει γνώσεις βιβλιοθηκονομίας με γνώσεις διδακτικής και παιδαγωγικής. Συνεπώς όσο "ανειδίκευτος" είναι ο εκπαιδευτικός, με ελάχιστες γνώσεις βιβλιοθηκονομίας, που στελεχώνει μια σχολική βιβλιοθήκη, άλλο τόσο "ανειδίκευτος" είναι και ο βιβλιοθηκονόμος, με ελάχιστες γνώσεις διδακτικής και παιδαγωγικής. Στις σχολικές βιβλιοθήκες του εξωτερικού ο υπεύθυνος ονομάζεται teacher librarian και καταλαβαίνετε τι σημαίνει. Συνεπώς το βέλτιστο θα ήταν να υπάρξει στις σχολές βιβλιοθηκονομίας ειδική κατεύθυνση που να βγάζει σχοκλικούς βιβλιοθηκονόμους. Επειδή αυτό είναι μάλλον ανεύφικτο για την Ελλάδα, το καλύτερο είναι να υπάρχει συνεργασία εκπαιδευτικού και βιβλιοθηκονόμου. Μάλιστα στο αρχικό πλαίσιο λειτουργίας των σχολικών βιβλιοθηκών προβλεπόταν να υπάρχουν ανά περιοχές σχολείων κάποιοι βιβλιοθηκονόμοι που να συνεργάζονται με τους υπεύθυνους εκπαιδευτικούς. Αυτό φυσικά δεν έγινε ποτέ. Και μέχρι να γίνει, και επειδή η σχολική βιβλιοθήκη είναι μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μάλιστα το θεσμικό πλαίσιο λέει ότι είναι το κέντρο της σχολικής ζωής, πιστεύω ότι είναι προτιμότερος ένας εκπαιδευτικός με ελάχιστες γνώσεις για τη βιβλιοθηκονομίαπαρά ένας βιβλιοθηκονόμος με ελάχιστες γνώσεις για την εκπαίδευση.
Γιώργος Μπαρμπέρης

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Κύριε Μπαρμπέρη,
πάντα (από τότε τουλάχιστον που μπήκαν οι βιβλιοθήκες στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) ο διάλογος εκπαιδευτικών και βιβλιοθηκονόμων έχει αιχμές. Αυτό είναι φυσικό επόμενο, αφού ο κοινός νους λέει ότι κατά κανόνα οι γνώστες μιας επιστήμης/τέχνης είναι οι καταλληλότεροι να την ασκούν. Θα ήθελα να έχω διαβάσει μία καταγγελία/υπόμνημα/ψήφισμα, ένα οποιοδήποτε κείμενο της ΟΛΜΕ για την αναγκαιότητα ύπαρξης και ρόλου των βιβλιοθηκονόμων στις σχολικές βιβλιοθήκες.

Έχω ζήσει από πολύ κοντά και τη δημιουργία και τη λειτουργία των σχολικών βιβλιοθηκών. Η κατάσταση που είναι σήμερα δεν χαρακτηρίζεται προβληματική μόνο λόγω της απουσίας των καθύλην αρμοδίων, αλλά και από αυτή την κρατική απαξίωση, τη μη "επικαιροποίηση" (τι φριχτή λέξη-μόρφωμα)της συλλογής, τη μη επέκταση του έργου. Óσον αφορά στον "teacher librarian" είναι γνωστό το επιχείρημα από παλιά, οπότε δεν το απαντώ. Δεν θεωρώ μια σειρά εκπαιδευτικών, παιδαγωγούς με τίτλο σπουδών (πχ. πληροφορικοί)καθώς, όπως γνωρίζετε τα παιδαγωγικά (ακόμη και αν υποθέσουμε καλοπροαίρετα ότι διδάσκονται κάπου επαρκώς)δεν διδάσκονται σε αυτούς, χωρίς αυτό να τους αποκλείει από τις εκπαιδευτικές θέσεις. Οι ανα περιοχές υπεύθυνοι βιβλιοθηκονόμοι είναι μια φρικτή ιδέα και ευτυχώς που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Να αποσαφηνίσουμε με κάθε συμπάθεια ότι άλλος ο ρόλος του εκπαιδευτικού και άλλος του βιβλιοθηκονόμου. Να συμφωνήσουμε (;)ότι η απαξίωση των βιβλιοθηκονόμων από το ΥπΕΠΘ δεν έχει θεμιτά (έστω και λάθος) κριτήρια περί παιδαγωγικής επάρκειας, αλλά άλλου τύπου οικονομικά και πολιτικάντικα κίνητρα. Αν και θα ευχόμουν να συνεργαστώ με ανθρώπους σαν και εσάς σε μια σχολική βιβλιοθήκη, προς το παρόν μπορώ μόνο να ευχηθώ να τις κρατήσετε όσο το δυνατόν ψηλότερα χωρίς εμάς, με την προοπτική κάποια στιγμή ως εκπαιδευτικοί να προστατέψετε το ρόλο σας και να σεβαστείτε το δικό μας

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΡΜΠΕΡΗΣ είπε...

Αγαπητέ κ. Κατσαμάκη
Η πρόθεσή μου δεν είναι να σας πείσω για την ορθότητα των απόψεών μου. Είναι φανερό πως διαφωνούμε, ο διάλογος είναι δημόσιος, οι απόψεις καταγράφονται και κρίνονται. Γι’ αυτό δεν θα αναπαραγάγω τις ήδη διατυπωμένες διαφωνίες. Θα προσθέσω μια καινούρια. Λέτε πως μια σειρά εκπαιδευτικών δεν διδάσκονται παιδαγωγικά και παρ’ όλ’ αυτά καταλαμβάνουν εκπαιδευτικές θέσεις, υπονοώντας ότι το ίδιο μπορεί να γίνει και με τους βιβλιοθηκονόμους. Θα επισημάνω κατ’ αρχήν ότι προϋπόθεση για να θέσει κάποιος εκπαιδευτικός υποψηφιότητα για τη θέση του υπευθύνου σχολικής βιβλιοθήκης είναι η πενταετής τουλάχιστον διδακτική εμπειρία, που σημαίνει ότι έστω και κουτσά στραβά έχει αποκτήσει κάποια παιδαγωγική επάρκεια μέσα στο καμίνι της τάξης. Αλλά κυρίως θα σας πω ότι το όραμα το δικό μου δεν είναι η εξίσωση της μιζέριας, είναι η ανύψωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου. Κι αν συμβαίνει (και πράγματι συμβαίνει) το απαράδεκτο να διορίζεται ως εκπαιδευτικός ο Χημικός που σπούδασε για να δουλέψει στη βιομηχανία και δεν βρήκε εκεί θέση, αυτό δεν σημαίνει πως το ίδιο πρέπει να γίνει και για όλους τους άλλους. Δεν θα μοιράσουμε τη φτώχεια μας, τον πλούτο μας πρέπει να διαχειριστούμε. Πρέπει να απαιτήσουμε για κάθε θέση τον άνθρωπο με τα κατάλληλα προσόντα. Συνεπώς χαίρομαι που αποσαφηνίζετε ότι άλλος ο ρόλος του εκπαιδευτικού και άλλος του βιβλιοθηκονόμου. Πρέπει όμως να προσθέσουμε, με κάθε συμπάθεια, ότι άλλος είναι και ο ρόλος του σχολικού βιβλιοθηκονόμου. Κατά τα άλλα, προσωπικώς σέβομαι απολύτως τον ρόλο σας.