22 Απρ 2009

Η φωνή μας στο Δίκτυο

Η φωνητική αναγνώριση των αναζητήσεών μας στο Ιnternet θα φέρει επανάσταση και η Google δηλώνει σίγουρη για την επιτυχία της. Αλλοι μάς υπόσχονται αναζήτηση της πραγματικής γνώσης και κατάλυση όλων των συνόρων. Πόσο εφικτά είναι όλα αυτά;

Η διαφήμιση της ΕΕΤΤ (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων), με κυρίαρχο μήνυμα το «αν δεν έχεις ευρυζωνικό Ιnternet είναι σαν να μην έχεις ρεύμα», άρχισε να παίζει στις τηλεοράσεις μας τις ημέρες που στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» διεξαγόταν το 4ο Διεθνές Συνέδριο «Πολιτισμική Σύγκλιση και Ψηφιακή Τεχνολογία». Εκεί, ο βρετανός εφευρέτης του Παγκόσμιου Ιστού (WWW ή Web) Τιμ-Μπέρνερς Λι μιλούσε για τη μορφή του αυριανού διαδικτυακού ιστού, του λεγόμενου «σημασιολογικού» (semantic Web). Ποια η διαφορά του από τον τωρινό; Οτι θα είναι αρκετά «έξυπνος» ώστε να διακρίνει τη σημασία των εννοιών και να μας παραπέμπει στις ιστοσελίδες που πραγματικά αναφέρονται, π.χ., στον αρχαίο ρόδιο Ολυμπιονίκη Διαγόρα και όχι στην ποδοσφαιρική ομάδα που σήμερα φέρει τιμητικά το όνομά του.
Ενα βήμα πιο πέρα στην «εξυπνάδα του Διαδικτύου» διατείνεται ότι θα μας πάει η εργασία μιας ιδιαίτερης ομάδας ανθρώπων, που περιστοιχίζει τον πολυπράγμονα φυσικό και προγραμματιστή Στίβεν Βόλφραμ (Stephen Wolfram). Από τον Μάιο θα μας επιτρέψει να χρησιμοποιούμε τη «μηχανή αναζήτησης γνώσης» που δημιούργησαν, την Wolfram|Αlpha (βλ. www.wolframalpha.com). Σε αντιδιαστολή με τις υπάρχουσες μηχανές αναζήτησης που περισυλλέγουν πληροφορίες από το Διαδίκτυο, η Wolfram|Αlpha φιλοδοξεί να εξάγει κατευθείαν γνώση! Ετσι, αντί να μας παραπέμπει σε εκατοντάδες ή και χιλιάδες διάσπαρτες πληροφορίες για να τις διυλίσει το φτωχό μας μυαλό, θα εξάγει απαντήσεις στα ερωτήματά μας! Κατά πόσον οι κοσμοϊστορικές αυτές προαναγγελίες θα αποδειχτούν και ουσιαστικές μέλλει να το μάθουμε σύντομα.

Ξεπερνώντας τη Βαβέλ
Και οι δύο προαναφερθείσες κινήσεις εμπνέονται από τον ίδιο μακρινό στόχο: να καταστήσουν το Διαδίκτυο έναν πραγματικά ανεμπόδιστο χώρο επαφής και επικοινωνίας όλων των ανθρώπων, ώστε να γκρεμιστούν κάθε είδους φραγμοί και χάσματα που τους χωρίζουν - και τους κρατούν έρμαιους ταξικών και εθνικών διακρίσεων, κοινωνικών εγκλωβισμών και προκαταλήψεων. Οσο λαμπρός και πανανθρώπινος όμως και να ακούγεται αυτός ο στόχος, έχει δύο μεγάλα προβλήματα να αντιμετωπίσει. Το ένα είναι δομικό και το άλλο επικοινωνιακό.
Το πρώτο έχει να κάνει με την ίδια την ιστορία εξέλιξης του Διαδικτύου (του δικτύου των δικτύων του πλανήτη) και του Παγκόσμιου Ιστού, που μας επιτρέπει την πλοήγηση σε όσα δίκτυα είναι ανοιχτά σε επισκέψεις. Οπως πολύ χαρακτηριστικά είπε ο Μπέρνερς-Λι στην εδώ ομιλία του «εγώ εφηύρα απλά ένα εργαλείο δόμησης. Το χτίσιμο του ιστού το κάνατε και το κάνετε όλοι εσείς που αξιοποιείτε το εργαλείο μου». Το δίκτυο πληροφοριών δηλαδή που αγκαλιάζει πια όλον τον πλανήτη είναι ένα άναρχο δημιούργημα που στήθηκε «χωρίς αρχιτέκτονα», χωρίς «έλεγχο της πολεοδομίας», χωρίς «άδεια του δήμου»! Θαυμαστό επίτευγμα, από κάθε άποψη, και σίγουρα λόγος να πανηγυρίζουν οι θιασώτες του «ελεύθερου λογισμικού», χωρίς δεσμεύσεις σε πατέντες ιδιωτικών εταιρειών. Αλλά, παράλληλα, μένει κανείς εξίσου κατάπληκτος με την «αβάσταχτη ελαφρότητα» του πολιτισμού των ανθρώπων, τριάντα σχεδόν αιώνες μετά την έναρξή του. Εχουμε «κρεμάσει» στο αναρχοαυτόνομο Διαδίκτυο όλες μας τις οικονομικές δραστηριότητες, όλους τους τραπεζικούς λογαριασμούς, όλα τα δίκτυα υπηρεσιών μας. Τι θα συμβεί αν ένας «ψηφιακός σεισμός» γκρεμίσει μονομιάς το Διαδίκτυο; Η εικόνα της διαφήμισης της ΕΕΤΤ για μια «επιστροφή στον Μεσαίωνα» είναι δηλωτική!

Μικρές συσκευές, μεγάλα προβλήματα
Ακόμη όμως κι αν δεν συμβεί το κακό, ακόμη κι αν τα μπαλώματα που εφευρίσκονται κάθε τόσο συνεχίσουν να κρατούν το Διαδίκτυο και τον Ιστό εν λειτουργία, το ανερμάτιστο της δομής του δεν μας διευκολύνει στην επίτευξη μιας ομογενούς συμπεριφοράς του. Για παράδειγμα, οι μυριάδες μικροσυσκευές που έχουμε όλοι πλέον στα χέρια μας- κινητά τηλέφωνα, επιπαλάμιοι υπολογιστές, δέκτες GΡS, mp3όφωνα, δικτυώσιμες κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών, ebooks, netbooks, notebooks κ.λπ.χρειάζονται εξίσου πολυπληθείς μετατροπείς για να κατανοήσουν η μία το ψηφιακό περιεχόμενο της άλλης. Η λύση- όπως μάθαμε στο συνέδριο «Πολιτισμική Σύγκλιση και Ψηφιακή Τεχνολογία»- αναμένεται να δοθεί από την ανάπτυξη της νεοθεσμοθετημένης «Επιστήμης του Ιστού» (Web Science). Γεννήθηκε από τη συνεργασία του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, στη Βρετανία, και του ΜΙΤ, στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ. Θα περιλαμβάνει μαθήματα από μια σωρεία επιμέρους επιστημών- πληροφορική, νομική, οικονομικά, διοίκηση, ψυχολογία, γλωσσολογία, κοινωνιολογία- προκειμένου να αναπτύξει τόσο τις κατάλληλες τεχνολογίες για ένα «έξυπνο Διαδίκτυο» όσο και τις αναλυτικές τεχνικές που απαιτούνται για την κατανόηση των μεταβολών που θα επιφέρει η ύπαρξή του στην κοινωνία.
Το δεύτερο πρόβλημα- το επικοινωνιακό- σχετίζεται ακριβώς με το τελευταίο ζητούμενο της Επιστήμης του Ιστού. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι ελέγχουμε πλήρως τα μυστικά εξέλιξης του Διαδικτύου, ακόμη κι αν όλες μας οι συσκευές έχουν αποκτήσει τη δυνατότητα «αυτόματης μεταγλώττισης περιεχομένου» μεταξύ τους, τι γίνεται με την επικοινωνία των απανταχού ανθρώπων με το κοινό αυτό μέσο; Ως σήμερα, για να πει κανείς ότι έχει πρόσβαση σχεδόν στο σύνολο της πληροφορίας του Ιστού, έπρεπε να γνωρίζει τουλάχιστον πολύ καλά αγγλικά και να πληκτρολογεί άνετα. Ακόμη όμως και αυτή η υποταγή στον γλωσσικό ιμπεριαλισμό της σύγχρονης «lingua franca» είναι προσωρινή λύση: ήδη οι χρήστες Διαδικτύου της Κίνας είναι περισσότεροι από εκείνους των ΗΠΑ και της Βρετανίας. Σίγουρα, τα επόμενα χρόνια θα αναπτύξουν ένα σημαντικότατο σε όγκο περιεχόμενο, στα κινεζικά. Θα πρέπει να μάθουμε όλοι τη γλώσσα τους; Και τι γίνεται με τις «ανάδελφες γλώσσες» όπως η δική μας; Είναι δίκαιο για ένα «παγκόσμιο επικοινωνιακό μέσο» να καταδικάζει σε εξάλειψη τη μήτρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού;

Φωνητική αναζήτηση
Το ζοφερό αυτό πολιτισμικό πρόβλημα θα είχε λυθεί αν είχε επιτευχθεί μια πλήρης, αυτοανανεούμενη και αυτοβελτιστοποιούμενη «αυτόματη μετάφραση». Δεν είναι κάτι το... εξωγήινο. Λογισμικά αυτόματης μετάφρασης υπάρχουν και πωλούνται, ή και παρέχονται δωρεάν ως υπηρεσίες. Κανένα τους όμως δεν καλύπτει «έξυπνα» κάθε θεματική περιοχή λόγου, κάθε πολιτισμικό υπόβαθρο ομιλητών, κάθε αργκό και κάθε λογοπαίγνιό τους. Κατ΄ αντιστοιχία με όσα είπαμε στην αρχή του άρθρου, έχουμε ανάγκη από μια «σημασιολογική αυτόματη μετάφραση» και «μετάφραση γνώσης». Το ερώτημα είναι κατά πόσον κάτι τέτοιο είναι εφικτό και πότε. Ως τις 4 Απριλίου 2009 η απάντηση στο ερώτημα αυτό ήταν: «όταν τα καταφέρει η τεχνητή νοημοσύνη και όταν οι συσκευές μας αποκτήσουν την επεξεργαστική ισχύ υπερυπολογιστών... άρα όταν όλοι οι επεξεργαστές γίνουν κβαντικοί!». Αλλά εκεί που θα σπεύδατε πιθανόν να πείτε «φρούδες οι ελπίδες», μια ανακοίνωση της ημέρας εκείνης φέρνει το όνειρο πιο κοντά στην υλοποίησή του: η κατασκευάστρια της μεγαλύτερης μηχανής αναζήτησης του Παγκόσμιου Ιστού, η Google, ανακοίνωσε ότι θέτει τη «φωνητική επικοινωνία» ως πρωταρχικό της στόχο. Τι σημαίνει αυτό; Οτι θα μας δώσει πολύ σύντομα τη δυνατότητα να διενεργούμε τις αναζητήσεις μας στο Διαδίκτυο με φωνητικές εντολές. Το πρωτοδοκίμασε το 2002, με αναζητήσεις από τηλεφώνου, το ξαναδοκίμασε ως υπηρεσία παρεχόμενη στο κινητό τηλέφωνο της Αpple, το iΡhone, και τώρα δηλώνει σίγουρη ότι έχει βελτιώσει τόσο την τεχνολογία της ώστε να υπόσχεται αψεγάδιαστες εντολές μας, με το επερχόμενο πρωτόκολλο σύνταξης των ιστοσελίδων ΗΤΜL 5. Η κίνηση αυτή από τον μεγαλύτερο κατασκευαστή δωρεάν διαδικτυακών υπηρεσιών θα δώσει σίγουρα το έναυσμα για έναν μαραθώνιο καινοτομιών προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Ας είμαστε όμως ρεαλιστές. Οι εφαρμογές της προφορικής επικοινωνίας μας με τις μηχανές θα έρθουν πρώτα στα αγγλικά, έπειτα στα κινεζικά, μετά στα ισπανικά... με τα ελληνικά στο πολύ βάθος του τούνελ. Η μόνη μας ελπίδα είναι να... ξυπνήσουμε μόνοι μας. Δεν έχουμε καμιά βαριά βιομηχανία που να κρατάει δέσμια την ερευνητική μας κοινότητα. Ας δώσουμε λοιπόν όλη την απαραίτητη κρατικήή και χορηγική- ενίσχυση στους επιστήμονές μας ώστε να συμβάλουν με όλες τους τις δυνάμεις στην «αναγνώριση της ελληνικής φωνής» και την «έξυπνη ψηφιακή μετάφραση» της γλώσσας μας. Είναι ένας στόχος βαρύς, το δίχως άλλο, αλλά τόσο γεμάτος σημασία που αγγίζει την επιβίωση οτιδήποτε ελληνικού!

via

Δεν υπάρχουν σχόλια: