7 Μαΐ 2009

Η άγνωστη ιστορία των τυπογραφικών σημάτων

Η εντυπωσιακή πρόοδος της τυπογραφίας χάρη στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές μπορεί να έλυσε τα χέρια των εκδοτών, ρίχνοντας συνάμα και το κόστος, άμβλυνε όμως στη συνείδησή μας την αντίληψη της τυπογραφίας ως τέχνης και του βιβλίου ως καλλιτεχνικού και όχι ως αμιγώς εμπορικού προϊόντος. Χρειάζεται η λατρεία και το μεράκι κάποιων παθιασμένων βιβλιόφιλων για να υποδαυλίσει μέσα μας τον θαυμασμό για την νεότερη αυτή τέχνη.

Από το 1494 ώς το 1821

Μια τέτοια περίπτωση είναι και εκείνη του Κωνσταντίνου Σπ. Στάικου, γνωστού από το ηράκλειο έργο καταγραφής της ιστορίας των βιβλιοθηκών από την ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα ώς το Βυζάντιο, τον Μεσαίωνα και την ιταλική Αναγέννηση, ο οποίος βρίσκεται πίσω από τον τόμο «Εκδοτικά τυπογραφικά σήματα του Ελληνικού Κόσμου (1494 - 1821)» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Ατων». Στο πλαίσιο της έκδοσης που παρουσιάστηκε χθες βράδυ στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη από τον καθηγητή Γιώργο Μπαμπινιώτη εγκαινιάσθηκε έκθεση αντιπροσωπευτικών τυπογραφικών σημάτων Ελλήνων τυπογράφων (Cotsen Hall, Αναπ. Πολέμου 9, έως 30/6).

«Κάθε βιβλίο έχει ένα τυπογραφικό σήμα δηλωτικό του τυπογράφου και σήμα κατατεθέν του εκδοτικού οίκου που το εξέδωσε», ανέφερε στην «Κ» ο κ. Στάικος. Τα τυπογραφικά σήματα (εμβλήματα, οικόσημα, μονογράμματα, γεωμετρικές συνθέσεις) προέρχονται από ελληνικά βιβλία και περιοδικά που τυπώθηκαν εκτός Ελλάδος πριν από την Επανάσταση του ’21 και διοχετεύονταν στον ελλαδικό χώρο και στην Ανατολή. Τα περίτεχνα σήματα, τα οποία πλαισίωναν τους κολοφώνες των βιβλίων, συνέβαλαν στην καθιέρωση της έκδοσης, καθώς αποτελούσαν πιστοποιητικά της εγκυρότητάς τους. «Σε αυτά τα βιβλία κρύβεται όλη η ιστορία του σύγχρονου ελληνισμού. Οι Ελληνες είναι οι μόνοι από τους υπόδουλους λαούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που εξάσκησαν την τυπογραφική τέχνη», συμπλήρωσε. Εκτός από τα ελληνικά τυπογραφεία της διασποράς, πολλά ξένα τυπογραφεία τυπώνουν παράλληλα ελληνικά βιβλία με ελληνική χρηματοδότηση συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανάδειξη της τυπογραφικής τέχνη, κυκλοφορώντας ελληνικές εκδόσεις στη Δύση.

Ο Κ. Στάικος ταξίδεψε στην Ελλάδα και σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπου ήκμασε ο ελληνισμός την περίοδο της τουρκοκρατίας (Βενετία, Μιλάνο, Φλωρεντία, Παρίσι, Βουκουρέστι, Οδησσό, Βιέννη, Λονδίνο) σκαλίζοντας ακάματα βιβλία στα σκιερά γραφεία κοσμικών και μοναστηριακών βιβλιοθηκών. Από τις 8.000 περίπου αρχετυπικές εκδόσεις που αντιπροσωπεύουν τη σύνολη εκδοτική δραστηριότητα του νέου ελληνισμού, συγκέντρωσε τελικά 400 τυπογραφικά σήματα, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό της διεθνούς βιβλιογραφίας. Στην έκθεση παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά 100 από τα πλέον χαρακτηριστικά σήματα, προερχόμενα από τη συλλογή της Γενναδείου.

«Από τα τέλη του 16ου αι., τα σήματα ενσωματώνονται σε σελίδα. Κάθε σήμα προσδιορίζει πλέον συγκεκριμένη θεματική ενότητα (λειτουργικά βιβλία, κοσμικά έργα, επιστημονικές πραγματείες). Τρεις μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι στη Βενετία δανείζονται την ίδια ξυλογραφία, σήμα κατατεθέν συγκεκριμένης, κάθε φορά, θεματικής ενότητας».

Στην έκθεση εκτίθεται και η πρώτη σελίδα - τυπογραφικό σήμα του διάσημου τυπογράφου Ζαχαρία Καλλιέργη που τυπώθηκε το 1915. Παράλληλα, παρουσιάζονται σήματα διάσημων τυπογραφείων, στην πλειονότητά τους αδημοσίευτα, όπως του Αλδου Μανούτιου στη Βενετία.

Του Σπυρου Γιανναρα

Δεν υπάρχουν σχόλια: