27 Αυγ 2009

Το βιβλιο των βιβλιων: «Περί βιβλιοθηκών»

Μια συλλογή με αναφορές διάσημων λογοτεχνών στις βιβλιοθήκες

Τι κοινό μπορεί να έχει ο Ανδρέας Εμπειρίκος με τον Ιούλιο Βερν, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες με τον Ουμπέρτο Εκο και οι τέσσερίς τους με τον Εμμανουήλ Ροΐδη και τον Γουόλτ Ντίσνεϊ;

Ολοι, κάποια στιγμή, όπως και πολλοί άλλοι, έγραψαν με πάθος για τις βιβλιοθήκες, όπως αποδεικνύεται στο βιβλίο με τον τίτλο -τι άλλο: «Περί βιβλιοθηκών» (εκδόσεις «Αγρα»).

«Πρόκειται για μια βιβλιοφιλική και παιγνιώδη ανθολογία. Με κανέναν τρόπο δεν αποζητάμε την πληρότητα. Τα κείμενα που επιλέχτηκαν συνδέονται μεταξύ τους με πολλούς τρόπους και συχνά, άμεσα ή έμμεσα, το ένα παραπέμπει στο άλλο», ξεκαθαρίζει στον πρόλογο ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος, ο οποίος προφανώς είχε την ιδέα της πρωτότυπης αυτής ανθολόγησης.

Και έτσι από τις πρώτες κιόλας σελίδες βρίσκουμε τις εκλεκτικές συγγένειες, όταν π.χ. διαβάζουμε στο απόσπασμα από τον «Ναυτίλο» του Βερν σε καθαρεύουσα τον διάλογο ανάμεσα στον καθηγητή Αρονάξ και τον πλοίαρχο Νέμο σε μετάφραση του 1894 από τον Αλέξανδρο Σκαλίδα. Οπου αφού ο Αρονάξ περιηγείται στους 12.000 τόμους του ευχαριστεί τον Νέμο «διότι εθέσατε την βιβλιοθήκη ταύτην εις την διάθεσίν μου. Υπάρχουσιν εδώ θησαυροί επιστήμης, και θα επωφεληθώ εξ αυτών». Και ο πλοίαρχος απαντά πως ''Η αίθουσα είναι ωσαύτως και καπνιστήριον''».

* Το παραπάνω απόσπασμα ταιριάζει με την περιγραφή της βιβλιοθήκης του «Μεγάλου Ανατολικού» του Εμπειρίκου, όπου εισέρχεται ο ελβετός ιατροφιλόσοφος Χανς Εντελμαν (αφού κάπνισε ένα πούρο στο κατάστρωμα). Εκεί θα περιηγηθεί τον πλούτο των βιβλίων, αλλά και θα εκπλαγεί ευχάριστα όταν ανακαλύψει ότι «εις το τελευταίον ράφι του τμήματος τούτου της βιβλιοθήκης διέκρινε πολλά εκ των μεγαλυτέρων και πλέον περιφήμων ερωτικών ή ερωτογραφικών έργων, εξ εκείνων που πολύ σπανίως συναντά κανείς εις βιβλιοθήκας προοριζομένας για το ευρύ κοινόν».

* Ο Μπόρχες με τη σειρά του αφήνει τη φαντασία του να οργιάσει περιγράφοντας τη «Βιβλιοθήκη της Βαβέλ», που τη φαντάζεται ως «το σύμπαν από ένα ακαθόριστο και ίσως άπειρο αριθμό εξαγονικών στοών, με τεράστιους αεραγωγούς στη μέση, περιφραγμένους με πολύ χαμηλά κάγκελα. Είκοσι μεγάλα ερμάρια καλύπτουν όλες τις πλευρές. Το ύψος τους, που φτάνει ώς την οροφή, είναι ελάχιστα μεγαλύτερο από το ύψος ενός μέσου βιβλιοθηκαρίου».

* Ο Εκο ξεκινά το περίφημο κείμενό του για την ιδανική βιβλιοθήκη τσιτάροντας τον Μπόρχες και τη «Βιβλιοθήκη της Βαβέλ», αλλά κλείνοντας το μάτι και προς τον Εμπειρίκο όταν φαντάζεται την ιδανική βιβλιοθήκη ως χώρο και για ερωτική συνεύρεση. Περιγράφει τις βιβλιοθήκες που αγαπάει και δίνει τη συνταγή του τέλειου ως προς την ταξινόμηση, τη θέση του ιδρύματος και την κοινωνική συμπεριφορά του, αναρωτιέται δε αν θα μπορέσει ποτέ να γίνει η ουτοπία πραγματικότητα.

* Ανορθόδοξα και με μεγάλες δόσεις σουρεαλισμού, για την τέχνη και τον τρόπο τακτοποίησης των βιβλίων μέσα στο σπίτι, γράφει ο Ζακ Περέ. Φτάνει στο σημείο να εξετάσει και τι άλλο μπορεί να τοποθετηθεί σε μια βιβλιοθήκη, προσθέτοντας στα τετριμμένα (φωτογραφίες κ.λπ.) τα φακελάκια με... αλάτι και πιπέρι που ξέμειναν από κάποιο αεροπορικό ταξίδι.

* Ο Βάλτερ Μπένζαμιν αναφέρεται στους συλλέκτες και με τίτλο «Αποσυσκευάζω τη βιβλιοθήκη μου» ισχυρίζεται πως γι' αυτούς μοίρα έχουν μάλλον τα αντίτυπα παρά τα βιβλία. Αφού «ο γνήσιος συλλέκτης θεωρεί ως αναγέννηση ενός παλαιού βιβλίου την απόκτησή του».

* Ο Ανρί Μεσονίκ βλέπει τη βιβλιοθήκη από μόνη της ως ένα «οπτικό αφήγημα» αλλά και ως «συσσωρευμένο χρόνο». Κι ακόμα ορίζει πως «από τον τρόπο που μπορείς να χάσεις τον εαυτό σου σε μια βιβλιοθήκη, διαισθάνεσαι πως θα τον επανεύρεις».

* Από ένα βιβλίο για τα βιβλία δεν θα μπορούσαν να λείψουν και οι άνθρωποι-βιβλία, όπως τους περιγράφει ο Ρέι Μπράντμπουρι στο «Φαρενάιτ 451». Σ' αυτή ακριβώς τη θερμοκρασία ένα βιβλίο πιάνει φωτιά και καίγεται, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια εφιαλτική μελλοντική κοινωνία, όπου το κράτος τα έχει απαγορεύσει κι έτσι ο μόνος τρόπος για να εξακολουθήσουν να υπάρχουν είναι η αποστήθισή τους.

* Στο «Περί βιβλιοθηκών» γίνεται εξαιρετικό φινάλε με την «Εθνική Βιβλιοθήκη εν έτει 1880» του αρμοδιότερου να μιλήσει γι' αυτήν Εμμανουήλ Ροΐδη. Οντως διατέλεσε έφορός της από το 1880 ώς το 1903, πλουτίζοντάς την κατά 100.000 βιβλία και σώζοντας και συγκεντρώνοντας περί τα 1.500 μεσαιωνικά και άλλα χειρόγραφα.

* Ο τόμος θα κλείσει χαριτωμένα με Γουόλτ Ντίσνεϊ και ένα καρτούν σχετικό με τη βιβλιοθήκη του θείου Σκρουτζ

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΑΦΚΟΥ

Δεν υπάρχουν σχόλια: