27 Απρ 2010

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΔΙΑΒΑΖΑΝ ΒΙΒΛΙΑ ΔΙΠΛΑ ΣΤΟΝ ΙΛΙΣΟ

Βιβλιοθήκη διέθετε το Λύκειο του Αριστοτέλη για τους σπουδαστές του, έναν ειδικό χώρο όπου φυλάσσονταν τα «βιβλία» στα οποία μπορούσε να καταφύγει ο ενδιαφερόμενος. Δύο στενοί διάδρομοι, που βρίσκονται εκατέρωθεν μιας μεγάλης αίθουσας _ μια δυσερμήνευτη αρχιτεκτονική διαρρύθμιση ως πρόσφατα_ θεωρείται τώρα ότι δεν ήταν τίποτε άλλο από αυτή τη βιβλιοθήκη. Πόσω μάλλον που η ίδια διάταξη έχει παρατηρηθεί σε ένα ακόμη Λύκειο, αυτό της Ακαδημίας Πλάτωνος. Σήμερα, στον χώρο του Λυκείου του Αριστοτέλη με τα ταπεινά αρχαιολογικά κατάλοιπα μπορεί η βιβλιοθήκη να μη διακρίνεται εύκολα από όσους δεν είναι ειδήμονες. Η αρχαιολόγος όμως που έφερε στο φως το Λύκειο το 1996 κυρία Εφη Λυγκούρη _ προϊσταμένη πλέον της ΚΣΤ' Εφορείας Αρχαιοτήτων _ είναι βέβαιη: «Οι χώροι που βρίσκονταν δίπλα σ' αυτή την αίθουσα, στο Εφηβαίο της Παλαίστρας δηλαδή, θα πρέπει να ήταν η βιβλιοθήκη, με ράφια στους τοίχους όπου ήταν τοποθετημένα τα βιβλία, σε μορφή παπύρων φυσικά». Την άποψή της εξάλλου διατύπωσε η ίδια σε πρόσφατη ανακοίνωσή της για τα Γυμνάσια της αρχαίας Αθήνας.

Η παρουσία αυτών των διαδρόμων στο ίδιο σημείο των συγκροτημάτων του Λυκείου του Αριστοτέλη και της Ακαδημίας Πλάτωνος _ στις δύο πλευρές της αίθουσας στο κέντρο της βόρειας πλευράς _ ήταν η αφετηρία για τη διατύπωση της θεωρίας. Η αρχή έγινε από την τελευταία δημοσίευση της μονογραφίας του γερμανού αρχιτέκτονα Χέπφερ με θέμα τις αρχαίες βιβλιοθήκες, όπου αναφερόμενος στα ευρήματα του Λυκείου θεωρεί ότι πρόκειται σαφώς για βιβλιοθήκη. Ο ίδιος μάλιστα προχωρεί σε μια πλήρη ανατροπή των ως σήμερα παραδεκτών στοιχείων και για την Ακαδημία Πλάτωνος. Ετσι, σύμφωνα με τον Χέπφερ, το τετράγωνο περιστύλιο της Ακαδημίας Πλάτωνος ήταν στην πραγματικότητα η Παλαίστρα της, ενώ το Γυμνάσιο ήταν το Μουσείο ή Εξέδρα του Πλάτωνα! Το πιο ενδιαφέρον όμως εν προκειμένω είναι ότι ταυτίζει το βόρειο μεγάλο δωμάτιο του Γυμνασίου, το οποίο θεωρούνταν ως Εφηβαίο, με χώρο βιβλιοθήκης.

Με την άποψη αυτή συμφωνεί η κυρία Λυγκούρη, προσθέτοντας επιπλέον ότι «σε ένα ψηφιδωτό της Πομπηίας, όπου απεικονίζεται ο Πλάτων να συζητεί με άλλους φιλοσόφους σε υπαίθριο χώρο, υπάρχει η δήλωση ενός περιστυλίου με αναθήματα (λέβητες) και ένα ηλιακό ρολόι, ενώ στην άλλη πλευρά παριστάνονται στο βάθος τα τείχη της Αθήνας με τον Παρθενώνα. Αυτό το οικοδόμημα ταυτίστηκε με το τετράγωνο περιστύλιο της Ακαδημίας».

Πρώτος ο αρχαιολόγος Ομερ Τόμπσον πάντως είχε διατυπώσει την άποψη ότι οι τετράγωνες βάσεις που βρέθηκαν σε τακτά διαστήματα στις τρεις στοές του Γυμνασίου της Ακαδημίας Πλάτωνος πρέπει να στήριζαν τα τραπέζια που χρησιμοποιούσαν οι μαθητές για τη μελέτη τους.

Από τον Πεισίστρατο στον Αδριανό

Ιδιωτικές αρχικώς ήταν οι βιβλιοθήκες στην αρχαία Αθήνα, με πρώτη και μεγαλύτερη αυτή του Πεισίστρατου, η οποία συνέβαλε σημαντικά στην καταγραφή και διάσωση των ομηρικών επών (ο Ξέρξης, κυριεύοντας την Αθήνα, τη μετέφερε στην Περσία απ' όπου την επανέφερε στην Αθήνα ο Σέλευκος Α'). Εξαιρετικά μεγάλη ήταν η βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη _ ο Πλάτων αναφέρει το σπίτι του ως «οίκον αναγνώστου». Οπως μας πληροφορεί μάλιστα ο Στράβων, μετά τον θάνατό του πέρασε σε διάφορους ιδιοκτήτες ώσπου μετά την πτώση της Αθήνας εστάλη στη Ρώμη. Στο απόγειό τους πάντως φθάνουν οι βιβλιοθήκες στην Αθήνα με το μεγάλο οικοδόμημα που ανήγειρε το 132 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Αδριανός, όπου υπήρχαν ειδικοί χώροι για φύλαξη παπύρων και βιβλίων, αίθουσες διαλέξεων κ.ά.

via ΤΟ ΒΗΜΑ - ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | Δευτέρα 26 Απριλίου 2010

Δεν υπάρχουν σχόλια: