8 Ιουλ 2010

ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ: ΜΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚ ΤΩΝ «ΩΝ ΟΥΚ ΑΝΕΥ» ΓΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

 της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη

imageΗ σύγχρονη εκπαίδευση απαιτεί στον χώρο που διδάσκονται και μορφώνονται οι εκπαιδευόμενοι να λειτουργεί βιβλιοθήκη. Επιπλέον, για να μπορεί ένα σύνολο βιβλίων, εντύπων κλπ να είναι εύκολα προσβάσιμο, πρέπει να είναι οργανωμένο με κάποιο βιβλιοθηκονομικό σύστημα. Τέλος, σήμερα που η πληροφορία πρέπει να διατίθεται εύκολα και άμεσα, η ηλεκτρονική καταλογογράφηση της βιβλιοθήκης είναι απόλυτα αναγκαία.

Η έννοια της συγκεντρώσεως και αποθηκεύσεως γνώσεων για μετέπειτα χρήση είναι συνυφασμένη με τον άνθρωπο από την εποχή που επινόησε σύστημα γραφής. Τα χαραγμένα σύμβολα της 6ης και 5ης χιλιετίας π.Χ. στην πινακίδα του Δισπηλιού Καστοριάς και στην σφραγίδα από τα Γιαννιτσά αντιστοίχως, οι δέλτοι σε Γραμμική Α και Β γραφή και φυσικά οι αρχαϊκές ελληνικές επιγραφές δεν είναι παρά πρωτόγονες βιβλιοθήκες. Οι πολιτισμοί ανδρώθηκαν με την οργάνωση, διατήρηση και λειτουργία της Βιβλιοθήκης του Ασουρμπανιπάλ στην Μεσοποταμία, της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας, της Βιβλιοθήκης του Αδριανού στην Αθήνα, της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου της Βυζαντινής Κωνσταντινουπόλεως και των Μεσαιωνικών ομολόγων του της Σορβόννης, Οξφόρδης και Καίμπριτζ αλλά και της συγχρόνου Αμερικανικής Βιβλιοθήκης του Κογκρέσσου.

Οι βιβλιοθήκες σε όλο τον κόσμο προσπαθούν, μέσω της συγκέντρωσης και «αποθήκευσης» της γνώσης να διασώσουν τη μνήμη της ανθρωπότητας. Η μνήμη, βέβαια, είναι μια αχανής θεματική περιοχή και η σφαιρική μελέτη της θα κάλυπτε ένα φάσμα από την ψυχολογία μέχρι τη φιλοσοφία, και από τη νευρολογία μέχρι τη νεότερη ιστορία και θα διανθιζόταν οπωσδήποτε από ποικίλες άλλες εξεζητημένες, ίσως, αναφορές. Εξάλλου, οι συλλογικές ιδέες, οι ιδέες δηλαδή τις οποίες ασπάζονται πολλά άτομα από κοινού, αποτελούν «κοινωνικά γεγονότα», και ως τέτοια προκύπτουν ως συνέπεια κοινωνικών και ιστορικών διεργασιών. Και η μνήμη συνιστά ένα κοινωνικό γεγονός.

Μια μνήμη θεωρείται κοινωνική μόνον εάν μπορεί να μεταδοθεί˙ και για να μεταδοθεί πρέπει

πρώτα να μπορεί να καταστεί «έναρθρη». Μεταδίδουμε δεξιότητες (π.χ. επαγγελματικές), δείχνοντας σε κάποιον τον τρόπο που κάνουμε κάτι, παρά εξηγώντας του με λόγια. Εντούτοις, η σημασία της έκφρασης με λόγια αποδίδει μια προνομιακή θέση στο λόγο.

Στις μέρες μας λοιπόν, η ελληνική εκπαίδευση ακριβώς για να υπηρετήσει το λόγο, με την ευρεία αλλά και τη στενή του έννοια, χρειάζεται την λειτουργία οργανωμένων βιβλιοθηκών σε όλα τα επίπεδα: σχολικό, πανεπιστημιακό, δημοτικό, εθνικό. Παρά το ότι οι βιβλιοθήκες δεν λείπουν, αρκετές βρίσκονται σε υβριδικό επίπεδο, αν και κάποιες είναι περισσότερο οργανωμένες από άλλες. Για να μπορέσει, όμως, ο Νεοέλληνας να κατανοήσει την χρησιμότητα της βιβλιοθήκης και την αξία χρήσεώς της, πρέπει να εκπαιδευτεί στην ιδέα και την χρήση της από πολύ μικρή ηλικία και ιδίως στο σχολείο.

Για να μπορούν βέβαια οι μαθητές να βρουν τα βιβλία, έντυπα και το άλλο υλικό που περιλαμβάνει μια βιβλιοθήκη, πρέπει αυτό να είναι ταξινομημένο βιβλιοθηκονομικά. Δηλαδή, κάθε βιβλίο να έχει μαρκαριστεί με τέτοιο μοναδικό τρόπο ούτως ώστε να βρίσκεται στην ίδια σειρά με ομοειδή του βιβλία αλλά και να μπορεί να επιστρέψει στην ακριβή του θέση μέσα στην βιβλιοθήκη μετά που κάποιος θα το αφαιρέσει για να το διαβάσει ή να το δανειστεί. Είναι εντελώς απαραίτητο να γνωρίζει ο υπεύθυνος βιβλιοθήκης και ο αναγνώστης την ακριβή θέση ενός βιβλίου στην βιβλιοθήκη για να μπορεί να υπάρχει έλεγχος της διακινήσεως του αλλά και για να μπορεί να βρεθεί ανά πάσα στιγμή.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι βιβλιοθηκονομικής οργανώσεως μια βιβλιοθήκης και ο Κυριάκος Ντελόπουλος με το βιβλίο του Οργάνωσε τη βιβλιοθήκη σας (Αθήνα: Gutenberg, 1987), εισήγαγε την επιστήμη της βιβλιοθηκονομίας για το ευρύ κοινό στην Ελλάδα.

Η οργανωμένη βιβλιοθήκη σε όλη την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση πρέπει να γίνει θεσμός. Δεν αρκεί απλώς να υπάρχουν μερικά ράφια με βιβλία στο γραφείο του διευθυντή ή των δασκάλων/καθηγητών αλλά πρέπει να υπάρχει ιδιαίτερος χώρος βιβλιοθήκης όπου θα στεγάζεται η γνώση σε οργανωμένη μορφή αλλά και όπου θα μελετούν οι μαθητές. Άλλωστε, η χρήση της βιβλιοθήκης από τους μαθητές αμέσως συνεπάγεται και την ανάπτυξη συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, οι μαθητές πρέπει να μάθουν ότι βιβλιοθήκη σημαίνει τάξη και οργάνωση, ότι πρέπει να αγαπούν και να φροντίζουν τα βιβλία και το άλλο υλικό και να μην το σκίζουν ή το λερώνουν, ότι δεν πρέπει να θορυβούν διότι ενοχλούν τους άλλους που διαβάζουν, ότι δεν πρέπει να καταναλώνουν τρόφιμα και ροφήματα στον χώρο μελέτης και γενικά ότι η βιβλιοθήκη είναι ένας ιερός χώρος τον οποίο επισκεπτόμαστε για να ψάξουμε και να βρούμε γνώση.

Η χρήση της οργανωμένης βιβλιοθήκης διδάσκει στους μαθητές τρία σημαντικά αγαθά. Πρώτα-πρώτα, μαθαίνουν ότι μόρφωση σημαίνει να συνδυάζω γνώσεις από διάφορες πηγές (εγκυκλοπαίδειες, βιβλία, περιοδικά, ψηφιακά μέσα κλπ) και να μην επαφίεμαι στην μία και μοναδική πηγή (π.χ. σχολικό βιβλίο ή δάσκαλος/καθηγητής). Δεύτερον, διδάσκονται ότι η γνώση γίνεται ευκολότερα προσιτή όταν είναι ταξινομημένη. Δηλαδή, όταν οι μαθητές ψάχνουν να βρουν βιβλία που αναφέρονται στην Αρχαία Ελλάδα, δεν επαφίενται στην τύχη για να τα βρουν αλλά διερευνούν τον ηλεκτρονικό κατάλογο που αναγράφει στον ειδικό χώρο του θέματος τις λέξεις 'Αρχαία Ελλάδα'. Τέλος, για να βρουν γρηγορότερα τα βιβλία με θέμα την Αρχαία Ελλάδα, μαθαίνουν να χειρίζονται τον ηλεκτρονικό κατάλογο της βιβλιοθήκης, άρα έρχονται σε επαφή με την χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών από μικρή ηλικία.

Η φωτογραφία, επίσης, ως μέρος των συλλογών μιας σχολικής βιβλιοθήκης, αποτελεί κομμάτι της καθημερινής ζωής, έχει ενσωματωθεί πλήρως στην κοινωνική ζωή, και ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά της είναι ότι γίνεται αποδεκτή από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Η δύναμή της να αναπαράγει με ακρίβεια την εξωτερική πραγματικότητα, μια δύναμη συμφυής με την τεχνική της, της προσδίδει αποδεικτικό χαρακτήρα και την αναδεικνύει ως το πιο πιστό και αντικειμενικό μέσο αναπαράστασης (τεκμηρίωσης) της κοινωνικής ζωής. Αυτή είναι και η μείζων πολιτική σημασία της. Αποτελεί το τυπικό μέσο έκφρασης και το όργανο μιας εκλογικευμένης κοινωνίας που έχει οικοδομηθεί στον τεχνοκρατικό πολιτισμό και έχει δομηθεί στην ιεραρχία των επαγγελμάτων. Η σημασία της, λοιπόν, έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί ένα από τα πλέον αποτελεσματικά μέσα μορφοποίησης των ιδεών μας και επηρεασμού της συμπεριφοράς μας.

Οι φιλόσοφοι από την εποχή του Πλάτωνα κατέβαλαν προσπάθειες να διαρρήξουν την εξάρτησή μας από τις εικόνες, προτείνοντας ένα τρόπο κατανόησης του πραγματικού που δεν θα περιείχε εικόνες. Η ερμηνεία της πραγματικότητας, δηλαδή, γινόταν μέσα από αναφορές που φτιάχνονταν με εικόνες. Σήμερα, η νέα εποχή δυσπιστίας και αμφιβολίας που διανύουμε, ενδυνάμωσε την πίστη στις εικόνες. Οι εικόνες είναι σε θέση να σφετεριστούν την πραγματικότητα, διότι μια φωτογραφία πρώτα απ’ όλα συνιστά μιαν ερμηνεία του πραγματικού και δεν είναι απλώς μια εικόνα. Εξάλλου, είναι και ένα αποτύπωμα, ένα ίχνος που έχει αποκοπεί από το «πραγματικό».

Στις μέρες μας μέσω της έντυπης και ηλεκτρονικής διαφήμισης όπου πολλές εικόνες κατασκευάζονται για να πείσουν γρήγορα και άμεσα υπάρχει πολλές φορές

συγκρητισμός ρεαλισμών στην ίδια εικόνα. Τα διαγράμματα και τα γραφήματα π.χ.

αποκτούν χρώμα και όγκο για να γίνουν πιο φιλικά καθώς απευθύνονται σε μεγαλύτερες μάζες κοινού.

Αν και η εικόνα έχει αναλυθεί αρκετά, κυρίως στην ξένη βιβλιογραφία (π.χ.

Gombrich, 1995, Barthes, 1988), η χρήση της στη διδακτική πράξη στο ελληνικό

εκπαιδευτικό σύστημα είναι ανύπαρκτη, προβληματική ή προσπαθεί δειλά-δειλά να κάνει τα πρώτα της βήματα. Ακόμη και όταν προτείνεται η χρήση εικόνων στη διδασκαλία (Μεταξιώτης, Γ., 2000) δεν γίνεται αναφορά σε ελληνική βιβλιογραφία που θα μπορούσε να είναι χρηστική για τον έλληνα εκπαιδευτικό και μαθητή ή οι μαθητές καλούνται να απαντήσουν ασαφείς ερωτήσεις που προσεγγίζονται αισθητικά περισσότερο και λιγότερο ιστορικοκοινωνικά και ψυχολογικά. Μια εγκυρότερη και επιστημονικότερη ανάλυση, λοιπόν, ίσως βοηθήσει εμάς, αλλά και τους μαθητές μας, να υιοθετήσουμε μια πιο συνειδητή και κριτική θέση απέναντι στη ρητορική των εικόνων και συνακόλουθα στο εκπαιδευτικό υλικό που εμπεριέχει εικόνες.

Δεν υπάρχουν σχόλια: