6 Δεκ 2014

Ανοικτά Ανταλλακτήρια Βιβλίων

Πληθαίνουν στο διαδίκτυο οι δημοσιεύσεις για δημιουργία ανταλλακτικών βιβλιοθηκών και στη χώρα μας: στην Κηφισιά, στα Χανιά, στο Κολωνάκι, στη Σπάρτη κλπ. Ενδιαφέρουσα, συμπαθητική κίνηση τα "ανταλλακτήρια βιβλίων" (θα εξηγήσω παρακάτω γιατί τα λέω έτσι - για συντομία Α.Β.)
Χμ... ναι, ειλικρινά, το βλέπω με πολύ ενδιαφέρον το θέμα... Και σίγουρα όχι αρνητικά. Αλλά να, έχω πολλές απορίες, και πολλές απ΄αυτές χωρίς απαντήσεις...

  • Είναι μόδα; Αποκύημα του σύγχρονου κυνηγιού του homo economicus για πρωτοτυπία και καινοτομία;
  • Έχουν σχέση με το  κίνημα Little Free Library (περισσότερες από 18.000 σε 70 χώρες), ή είναι μια δικιάς μας "κοπής" κι αυθόρμητη κίνηση; Ή μήπως είναι απλά μιμητική;
  • Δημιουργούν την αίσθηση κοινότητας, όπως υποστηρίζουν οι δημιουργοί των Free Little Libraries; Φέρνουν τον κόσμο πιο κοντά;
  • Εξυπηρετούν όντως; Καλύπτουν κάποιες πραγματικές ανάγκες των κατοίκων και ποιες; 
  • Για ποιο λόγο θα προτιμήσει κάποιος τα Α.Β. από τη Βιβλιοθήκη που ήξερε μέχρι σήμερα;
  • Άραγε ως τώρα οι χρήστες των Α.Β. διάβαζαν λιγότερο γιατί τους αποθάρρυνε η θεσμική λειτουργία των δημοσίων/δημοτικών Βιβλιοθηκών, ή τους εμπόδιζε ο βιβλιοθηκάριος για άμεση πρόσβαση στα βιβλία, και ωπα! να! το βρήκαμε! αυτό έλειπε: τα Α.Β."?; Υπάρχει μήπως κάποιο λάθος ή κενό από τη μεριά των οργανωμένων βιβλιοθηκών, ή είναι άσχετη, παράλληλη και συμπληρωματική κίνηση;
  • Άραγε ως τώρα οι χρήστες των Α.Β. διάβαζαν λιγότερο γιατί δεν είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν τα βιβλία τους; Αυτό ήταν που έλειπε για να γίνουν οι Έλληνες πιο ...διαβαστεροί; (για τους "διαβαστερούς" δε γεννάται θέμα: με ή χωρίς χρήματα θα βρουν να διαβάσουν, αυτοί ξέρουν.... )
  • Τώρα δλδ  οι Έλληνες προσδοκάται να διαβάζουν περισσότερο; Ή, ας πούμε, θα βρίσκουν πλέον πιο εύκολα το βιβλίο ή το είδος των βιβλίων που θέλουν; Ή δεν έχει σημασία; ας διαβάζουν ό,τι βρουν, αρκεί να διαβάζουν;?!
  • Σε ποιον χρήστη στοχεύουν τα Α.Β.; Σε αυτόν που δε διάβαζε και θα αρχίσει τώρα; Στον αργόσχολο, σ' αυτόν που θέλει να σκοτώσει την ώρα του; Στον ερευνητή (σ΄αυτόν εκ προοιμίου αποκλείεται!); Στον βιβλιοφάγο (και σ' αυτόν μάλλον όχι); Στο παιδί; Στον φτωχό; Σ΄αυτόν που του περισσεύουν βιβλία και δεν έχει τι να τα κάνει;;
  • Και οι μη έχοντες (φτωχοί, άποροι, άστεγοι κλπ.); Τι ανταλλάσσουν; 
  • Και γιατί κάποιος να θέλει να αφήσει κιόλας; Κάλλιστα μπορεί να πάρει όσα βιβλία γουστάρει (έχουν αναφερθεί στα social media αρκετές τέτοιες περιπτώσεις) και να μην αφήσει κανένα. 
  • Αν πχ, αφήσω την Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια και την Μπριτάνικα στα λίγα  ράφια των Α.Β. για να τα ξεφορτωθώ, τι γίνονται; Κι αν αφήσω (εγώ και πολλοί άλλοι) εκεί ό,τι "σαβούρα" από βιβλία έχω, δε δημιουργώ πρόβλημα; Ξεδιαλέγονται; Ανανεώνονται συστηματικά; 
  • Μπορεί προφανώς ο καθένας μας να φτιάξει μαι τέτοια μικρή φωλιά ανταλλασσόμενου βιβλίου, έτσι δεν είναι; Αρκεί να έχει μάλλον λίγα χρήματα να κατασκευάσει το κουτί και να πάρει μια άδεια από το Δήμο για τη δημόσια έκθεση του. Δε χρειάζεται ένα τουλάχιστον εποπτικό σχήμα (φορέας, άτυπη ομάδα, κλπ.); Πώς συντηρούνται; Ποιος συντονίζει το εγχείρημα; Εθελοντές; Εύγε τους αν ναι, αλλά, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: αυτοί σήμερα είναι, αύριο πολύ πιθανόν να μην είναι. Οι Δήμοι μήπως ή ένας πολιτιστικός σύλλογος; Ή είναι στον ...αυτόματο πιλότο κι όπου πάει, κι αν έχει συνέχεια λέμε οτι πέτυχε, αν όχι, δεν πειράζει, φτιάξαμε ένα ακόμη ωραίο πυροτέχνημα; 
  • Τι γίνεται με τους βανδαλισμούς και την κακή χρήση τους; 
  • Αν πάρω όσα βιβλία θέλω από τα ράφια τους, μπορώ και να τα εμπορευτώ, έτσι δεν είναι; Το αυτοκόλλητο ή άλλο σφραγιστικό αποτύπωμα αρκεί να με εμποδίσει;
  • Στα ράφια τους είναι ευπρόσδεκτο οποιοδήποτε βιβλίο; Ας πούμε, πορνογραφικού περιεχομένου ή προσυλητισμού επιτρέπεται; Ποιος το ελέγχει;
  • Ποια η διαφορά τους από τη Ζώνη του Bookcrossing; Θα μπορούσαν άραγε να λειτουργήσουν ως τέτοια;
  • Αλήθεια, τι λένε γι' αυτό το εγχείρημα οι "χρυσηίδες"; Δεν ξεσπάθωσαν ακόμη; Διαφυγόντα κέρδη είναι αυτά...! :p
Πραγματικά, μου είναι συμπαθές και το βρίσκω διασκεδαστικό το όλο εγχείρημα με τις μικρές όμορφες κατασκευές ανταλλαγής βιβλίων. Μοιάζει σαν Sharing αλλά στον πραγματικό κόσμο. Μερικές ακόμη σκέψεις (χωρίς ...φρένο, υπάρχουν σαφώς και καλές)...
  • Η λειτουργία των Ανταλλακτηρίων αυτών δε μοιάζει με παιχνίδι θησαυρού με πολλούς σφήνα παίχτες;  Ένα kinderοβιλίο-έκπληξη: "τι θα βρω άραγε σήμερα;" Όντως διασκεδαστική ενασχόληση.
  • Προσθέτουν στην αισθητική του δημόσιου χώρου, στις γειτονιές (αν είναι καλόγουστες οι κατασκευές τους).
  • Εξιτάρουν, προκαλούν με τα έντονα χρώματα ή το όμορφο ντιζάιν παιδιά και εφήβους, ή παρακινούν κάποιους μεγαλύτερους να αρχίσουν να ξεφυλλίζουν κάποιο βιβλίο, κάτι που ίσως διαφορετικά δεν θα το έκαναν (που το βλέπω μάλλον σαν μία εφήμερη ενασχόληση, "να περάσει η ώρα", κι όχι σαν αρχή μιας νέας συνήθειας, ενός νέου τρόπου ζωής). 
  • Το περιεχόμενο τους είναι δωρεάν.
  • Δεν έχουν ωράριο λειτουργίας.
  • Δεν απαιτούν τίποτε από τον χρήστη, ούτε κάρτα, ούτε υπάρχει πρόστιμο καθυστέρησης, ούτε απαίτηση αντικατάστασης σε περίπτωση απώλειας ή καταστροφής κλπ. Μόνο ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ. Αλλά ακόμη κι αν δεν υπάρξει ανταλλαγή γιατί ...έτσι, κανένα πρόβλημα.
  • Χρήσιμα σε δυσπρόσιτα και φτωχά μέρη που δεν έχουν καθόλου Βιβλιοθήκη ή δεν υπάρχει κινητή βιβλιοθήκη να τα εξυπηρετήσει.
  • Χρήσιμα σε άτομα που αδυνατούν να επισκεφτούν την κοντινότερή τους οργανωμένη Βιβλιοθήκη ή δεν προβλέπεται εξυπηρέτησή τους από αυτή. Ιδανική περίπτωση για γειτονιές και παρηκμασμένες ή υπανάπτυκτες περιοχές των μεγαλουπόλεων.
  • Πιθανόν να δημιουργούν κοινότητα στις γειτονιές, αν και στην Ελλάδα δε νομίζω αφού, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, τοποθετούνται μόνο σε κεντρικά σημεία. Δεν είναι αυθόρμητη κίνηση όπως πχ. των Free Little Libraies που ξεκίνησαν αρχικά από γειτονιές (άσχετα το πώς εξελίχθηκαν), αλλά στη χώρα μας είναι πρωτοβουλία 1-2 ανθρώπων μόνο.
  • Βγάζουν από τη λήθη και τη σκόνη, αχρησιμοποίητα μεν ωφέλιμα δε, βιβλία και τα γλυτώνουν από μια ενδεχόμενη ίσως καταστροφή τους. 
  • Θα μπορούσαν τα μικρά ελεύθερα Ανταλλακτήρια Βιβλίων να λειτουργήσουν κάλλιστα ως συμπλήρωμα των υπηρεσιών μιας οργανωμένης κλασικής Δημόσιας/Δημοτικής Βιβλιοθήκης. Ή θα μπορούσαν να είναι προπομπός για τη μεγάλη Βιβλιοθήκη της περιοχής αφού δε βρίσκει (ε, φυσικό!) κανείς στα ράφια τους αυτό που θέλει. 
  • Αν εμπλουτιζόντουσαν από τις δημόσιες/δημοτικές Βιβλιοθήκες με ελεγχόμενο υλικό και μάλιστα ανάλογα τις ανάγκες της περιοχής (πχ. αγροτικού περιεχομένου σε υπαίθριες περιοχές και όχι με ό,τι μας περισσεύει) η χρησιμότητά τους θα είναι πολλαπλάσια.
Πάντως, σε καμιά περίπτωση δε μπορεί να τεθεί θέμα υποκατάστασης ή σύγκρισης των Α.Β. με τις θεσμοθετημένες δημόσιες/δημοτικές Βιβλιοθήκες, και νομίζω ο ρόλος τους φτάνει μέχρι τα προαναφερθέντα. 

Όμως, νομίζω ότι καλό θα ήταν να ξεδιαλύνουμε κάποια πραγματάκια, γιατί στην Ελλαδίτσα μας πολύ εύκολα ξεφεύγουμε και η παρερμηνεία και η κατάχρηση λέξεων και εννοιών δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο.

Λοιπόν, να ξεκαθαρίσουμε, τα Ανταλλακτήρια Βιβλίων ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ βιβλιοθήκες! Είναι ΜΌΝΟ μικρές κατασκευές με αρκετά, ενδεχομένως, ανεπιθύμητα βιβλία και, στην καλύτερη περίπτωση, τυχαία συλλογή βιβλίων. Κάλλιστα θα μπορούσαν να περιέχουν οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο, αρκεί να είναι  ανταλλάξιμο, να έχει ενδιαφέρον και να έχει μια ικανοποιητική διάρκεια ζωής που να εξασφαλίζει το αλισβερίσι. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ πάντως δεν είναι, γιατί Βιβλιοθήκη δεν είναι η κατασκευή ή το κτίριο που στεγάζει βιβλία, αλλά είναι ΠΟΛΥ μα πολύ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ πράγματα! Άλλωστε, μην ξεχνάμε: στις Βιβλιοθήκες δανείζεσαι ακριβώς αυτό που θέλεις, στα Α.Β. παίρνεις ό,τι βρεις.

Επίσης, τα Α.Β. ΔΕΝ είναι δημόσια. Είναι δημιουργίες ιδιωτικής έμπνευσης, πρωτοβουλίας και χρηματοδότησης. Ακόμη κι αν έχουν την άδεια λειτουργίας από δημόσιο φορέα ή λειτουργούν υπό την αιγίδα των δήμων δεν είναι δημόσια. Δημόσιο είναι ό,τι χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Μόνο όσον αφορά τη δημόσια έκθεση των κατασκευών μπορούν να αποκληθούν "δημόσια". Αλλά στην Ελλάδα πολύ εύκολα αμβλύνονται οι έννοιες κι αρχίζουν τα ...παρατράγουδα... πχ. κάλλιστα μπορούν να περάσουν τα Α.Β. "πάσα" για μια ακόμη επιχειρηματολογία για υποχρηματοδότηση των δημοσίων/δημοτικών (δε θέλουν και πολύ οι πολιτικοί μας! αφορμή ζητάνε.. και μετά θα φταίει η ...τρόικα :p). 
"Δημόσια" θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν τα Α.Β. μόνο αν έχουν δημιουργηθεί και λειτουργούν από έναν δημόσιο φορέα πχ. από μια δημόσια/δημοτική Βιβλιοθήκη ως συμπλήρωμα των υπηρεσιών τους. Οπότε εδώ μιλάμε για τελείως διαφορετική κατάσταση: υπάρχει εποπτεία, συντονισμός, έλεγχος, εξυπηρέτηση, συστηματικός εμπλουτισμός, συντήρηση κλπ.

Προσωπικά, αυτές τις κατασκευές που υπάρχουν σήμερα θα τις χρησιμοποιούσα ή από περιέργεια ή για να περάσει η ώρα μου περιμένοντας κάτι. Τον θησαυρό ξέρω πού θα τον βρω...

Και επιμένω: δεν υπάρχουν δημόσιες ανταλλακτικές βιβλιοθήκες, αλλά Ανοικτά Ανταλλακτήρια Βιβλίων!

Εσείς; Τι λέτε; Έχετε απαντήσεις; Ή μήπως και άλλες απορίες; Κι αν μάλιστα έχετε εμπειρία χρήσης και λειτουργίας των Α.Β., ακόμη καλύτερα... Πείτε την άποψή σας...

Δεν υπάρχουν σχόλια: